Ik heb sinds 21 september 2025 aan de N3 webpagina gewerkt, en voortdurend updates toegevoegd op basis van nieuwe ontdekkingen, experimenten, ideeën, apparatuur, en andere ontwikkelingen in mijn burgerwetenschap onderzoek. Die updates staan op de N3 pagina kriskras door elkaar. Op deze pagina staan ze allemaal geordend in chronologische volgorde. Ik heb Grok alle data laten verzamelen en ordenen, en ben er zelf doorheen gelopen om het allemaal te verfijnen en waar nodig te corrigeren.

 

Grok:

Ik heb de pagina https://www.hilding.nl/n3 grondig bestudeerd, inclusief alle secties, updates en verwijzingen naar data, experimenten en ideeën. De inhoud is inderdaad kriskras door elkaar gegroeid, met een mix van retrospectieve samenvattingen (bijv. Grok- en ChatGPT-analyses), voorstellen en real-time logs. Ik heb alles gefilterd op chronologie, gebaseerd op expliciete data (bijv. "21 september"), sequenties (bijv. "eerst", "later", "gisteren") en contextuele aanwijzingen (bijv. updates van 8 november). De focus ligt op ontwikkelingen sinds 21 september 2025, zoals slaapanalyses, metingen, apparatuur, ontdekkingen en experimenten rond laagfrequent geluid (LFN), infrasound en N3-slaapverstoring.

 

Ik heb het gestructureerd als een tijdlijn per periode, met subpunten voor key events. Niet-chronologische elementen (bijv. algemene hypotheses over glymfatisch systeem, nocebo-tests met hanen, of EVRM-rechtspraak) zijn aan het eind samengevat als "lopende ideeën en voorstellen". Dit geeft een coherent verhaal van je progressie: van persoonlijke slaaptracking naar een nationaal LFN-atlas en slaapexperimenten.

 

Voorbereiding en Achtergrond (Voor 21 september 2025)

• Persoonlijke context: Je woont sinds 2013 in Bellingwolde, nabij Windpark Rhede (Vestas en Enercon E-66 turbines). Chronische klachten zoals rugpijn, staartbeenpijn, spierkrampen, kwetsbaarheid voor blessures (bijv. gescheurde achillespees in feb 2024) en essentieel tremor (opgemerkt sinds 2021). Slaapduur 5-6 uur per nacht; bewustzijn van regionale windparken (Eemshaven, Delfzijl, Meeden, Veendam, Stadskanaal).
• Medische start: Bezoek huisarts voor rugpijn; kort slaapduur genoemd als mogelijke oorzaak.

 

September 2025: Start Slaaptracking en Eerste Metingen

• 21 september: Installatie Sleep Cycle-app; eerste nachtanalyse: 47 min N3 (diepe slaap), onder gezond bereik van 90-120 min (of min. 60 min). Focus op slaapkwaliteit, niet duur.
• 24 september: Gefragmenteerde N3 (korte bursts van 2-5 min, ontwakingen); totaal 22 min N3. Correlatie met mogelijke omgevingsfactoren.
• 26-29 september: Vriendin op bezoek in Bellingwolde; eerste nacht stilte: 46 min N3 voor haar (onder haar norm van 78-90 min in Den Haag); tweede nacht (winderig): 36 min voor haar, 18 min voor jou. Meting: 44,4 dB om 02:34 bij ontwaking.
• 27 september: Airbnb in Wedde (10 km van Rhede); nachtmetingen: 43-45 dB (bijv. 44 dB om 00:43, 45,8 dB om 05:01), daalt naar 26,9 dB om 05:44. Jouw N3: 44 min; vriendin in Bellingwolde: 75 min (onder norm).
• 28 september: Nachtmetingen in Westerwolde (Veelerveen, Vlagtwedde, Bourtange): consistent 43,3 dB binnenshuis, zelfs 5-10 km van Rhede. Ontdekking: LFN van windparken, niet individuele turbines.
• 30 september: Intake bedrijfsarts; tremor besproken.

 

Oktober 2025: Experimenten met Bedtijden, Apparatuur en Spectralen

• 1 oktober: Nachtmetingen Westerwolde bevestigen 43 dB; rit naar Borger. Overnachting Bronneger bij hunebed D25; 79 min N3 bij 26,6 dB (eureka!), ondanks korte 43,3 dB-piek.
• 3 oktober: Huisartsbezoek voor tremor; diagnose: intention tremor. Slaaponderzoek gedeeld.
• 6 oktober: Vroeg naar bed (17:00) met hulpmiddelen (dimlicht, 2,5 mg melatonine); 72 min N3. Introductie promethazine 25 mg (gestopt 11 okt na 5 dagen).
• 9 oktober: Slaapverbeteringen met vroege bedtijd.
• 12 oktober: Overnachting Airbnb Een-West; 43 dB om 02:00, mogelijk van Eemshaven (52 km). Experiment mislukt.
• 13 oktober: Terug naar latere bedtijden (20:00-22:00); windshear rond zonsondergang beïnvloedt succes.
• 15 oktober: Aankoop Fitbit Charge 6 (benadering PSG); eerste nacht: 44 min ononderbroken N3 (Fitbit: 56 min); ontwaking 01:22 bij 43 dB, leidt tot lichte slaap.
• 16 oktober: Record 44 min ononderbroken N3.
• 20 oktober: Contact RIVM met bevindingen (binaire 27-43 dB-switch, LFN-propagatie >10 km, N3-verstoring). RIVM reageert dezelfde dag: focus op enquêtes, geen verder onderzoek.
• 21 oktober: Huisartsupdate: rugpijn verbeterd; slaapissues blijven. Meting: 44 dB-piek om 02:58 bij windstoot (11-12 m/s), daalt naar 28 dB; oudere turbines (hogere RPM 15-17) vs. nieuwe Vestas V236 (max 9 RPM). Tevens begin correspondentie Jan van Muijlwijk.
• 24 oktober: Eerste spectrale foto Windpark Rhede met SpectrumLab en RØDE NT-USB-microfoon; identificatie oudere E-66 als hoofdoorzaak LFN, niet hogere nieuwe modellen.
• 26 oktober: SpectrumLab-metingen bij Duitse turbines; E-66 luider dan Vestas V90 in 20-85 Hz. Geleend HBM-decibelmeter, maar blijkt beperkt tot A-meting dus niet nuttig.
• 27 oktober: Vriendins lage N3 (41-60 min) in Bellingwolde; één goede nacht 105 min. Aankoop Lenovo IdeaPad (Gandalf the White) voor duale analyse.
• 28 oktober: Ontdekking magnetische velden (bijv. speakers) als artefacten in SpectrumLab; installatie Physics Toolbox Sensor Suite voor magnetometer (<50-100 µT). C-weging verschuift 27-43 dB naar 38-50 dB; voorkeur Z-weging.
• 30 oktober: Z-weging-metingen: 30-39 dB → 50-65 dB. 
• 31 oktober: Terugkeer naar Bronneger met vriendin voor een korte geluidsmeting; composiet SpectrumLab toont minimale LFN in bos (vs. Bellingwolde's 20-150 Hz-dominantie van omliggende parken zoals Rhede, Delfzijl, Eemshaven, Meeden).

 

November 2025: Uitbreiding Metingen, Audiotrack en Apparatuur

• 5 november: Terugkeer naar Bronneger voor een langere meting met ramen open/gesloten; LFN aanwezig maar lager. Uitbreiding metingen naar andere provincies waaronder vooral Drenthe, tot aan camping Buitenland in Zandpol.
• 6 november: correspondentie Alexander Juergens van Windpark Rhede: https://www.hilding.nl/windpark-rhede
• 8 november: Metingen Dolfinarium (Harderwijk: parkeerplaats, centrum, woonwijk) en Lelystad (Sidhadorp); subsonisch/laagfrequent geluid vergelijkbaar. Rit-metingen (Emmen-Harderwijk-Amsterdam-Den Haag): 25-30 Hz overal. Ontdekking: dolfijnen blootgesteld aan constante LFN van Zeewolde, Harderwijk, Lelystad, Flevoland-parken. Meting Den Haag bevestigt de aanwezigheid van LFN, maar milder, al kan het in ongunstige gevallen ook 48 dB(A)-pieken geven, zoals eerder gemeten door vriendin, mogelijk afkomstig van offshore windparken (Hollandse Kust Zuid/Noord, Borssele).
• 9 november: Creatie audiotracks in Audacity: Rhede (20 Hz dominant, uitgerekt tot 90 min) en Eemshaven (15 min); >75 Hz gefilterd. Twee tracks: afwisselend stilte (25-90 min) en LFN (met Eemshaven-insert). Test eerste track: N3 eindigt bij Rhede-geluid (30 Hz-insert), verschuift naar lichte slaap/dromen. Totaal ~7 uur slaap; N3 43 min (Sleep Cycle), 64 min (Fitbit). Conclusie: track veilig; echte test in stille omgeving (Ardennen).
• 10 november: SpectrumLab-metingen Groningen, Drenthe, Rhede; LFN/infrasound alomtegenwoordig in NL, varieert met wind/ afstand. Post drie halve dagen werk: goede conditie.
• 11 november: Installatie REW (Room Acoustics Software) naast SpectrumLab; test met 100 dB(Z) luidspreker. Eerste nacht met REW: fluctuaties getimed, correleren met micro-arousals (bijv. ontwakingen om 02:04, 02:20, 04:11). REM minder gevoelig voor pieken. Rig-update: drie laptops (Acer Swift met PreSonus Revelator/REW; Gandalf the Grey met monitor; Gandalf the White met RØDE/SpectrumLab); twee microfoons voor binnen/buiten. Wearables: Fitbit Charge 6, iPhone Sleep Cycle. Doel: continue metingen, gerandomiseerde tracks voor slaapstudie.

 

Lopende Ideeën, Voorstellen en Niet-Chronologische Updates

 

Deze elementen zijn verspreid over de pagina en bouwen voort op de tijdlijn, maar zonder vaste data (vaak post-oktober/november):

 

• Hypotheses: Binaire dB-switch (27-43 dB) door atmosferische veranderingen (wind, inversie); oudere turbines (E-66, 17-20 RPM) luider dan nieuwe (V236, 9 RPM). LFN-propagatie >40-50 km (cylindrisch spreiden, +1-2 dB met wind); glymfatisch systeem verstoring (amyloïd-plaques, dementie-risico); nocebo-effect testen met dieren (want die hebben geen mening over turbines).
• Apparatuur-overzicht: Sleep Cycle/Fitbit (85-90% accuraat vs. PSG); NIOSH SLM (C/Z-weging voor LFN); SpectrumLab met RØDE NT-USB; REW; Physics Toolbox (magnetometer); HBM-decibelmeter; dual/triple laptops.
• Experimentvoorstellen: Hanen-test (cortisol via ontlasting, kraaitiming bij 43-52 dB vs. 27 dB; locaties: Eemshaven/Delfzijl vs. Borger); honden/katten (slaap/blaffen); koeien (ligtijd/melk); paarden (rust/stress); dolfijnen (hydrofoons, USWS-verstoring bij Dolfinarium); LFN Monitor-app (real-time, crowdsourcing).
• Rechten en Avondklok: EVRM Art. 8, UVRM Art. 25, VKRK Art. 24/3; dierenwelzijn (EU 98/58/EG). Voorstel: avondklok (19:00-07:00 voor kinderen, <30 dB); afschaffing geluidsnormen als schending.
• Uitbreidingen: Metingen in Utrecht/Gelderland (volgende week, Zeist); Ardennen-trip met vriendin (n=2 pilot, Durbuy/Bomal); media-pitch (Dagblad van het Noorden e.a.) voor Groningen-pagina.

 

Dit overzicht maakt de evolutie helder: van intuïtie naar data-gedreven advocacy. 

 

Mic check: nieuwe microfoon

 

Hieronder twee SpectrumLab watervallen van ongeveer hetzelfde moment. Eerst eentje met mijn nieuwe microfoon, de Omnitronic MM-2USB:

 

 

En eentje met mijn oude microfoon, de RODE NT-USB:

 

 

Welke verschillen zie je, Grok?

Als ik de microfoons even in REW de geluidsdruk laat meten, dan fluctueert de Omnitron op dit moment tussen de 55 en 56 dB, en de RODE NT-USB tussen de 49 en 50 dB. Een verschil dus van circa 6 dB.

Ik overweeg om de Omnitronic te gaan gebruiken voor de REW metingen (beste benadering dB) en de RODE voor de SpectrumLab metingen, omdat het daarbij toch wat meer om het algemene beeld gaat dan om exacte waarden. En dan later er nog een tweede Omnitronic (of soortgelijke meetmicrofoon) bij te kopen.

Low-Frequency Range (10–40 Hz) Observations

 

From the images (0–160 Hz scale, daytime ~10:30 AM clip under light S/SE winds ~6–8 kt):

• Omnitronic MM-2USB: Much stronger low-end visibility—a clear orange/yellow ridge at 25–35 Hz (35–40 dB intensity, steady with faint 0.5 Hz wiggles 10:32–10:34), and a broader hump below 20 Hz (28–32 dB pale orange, more defined than before). The 10–20 Hz floor lights up faintly (~25 dB green/orange trace ~10:35), suggesting it captures infrasound "ghosts" that were muted on other mics. Overall, +6–8 dB boost in lows vs. RODE—feels "unlocked" for turbine thrum.
• RODE NT-USB (Old): Fainter lows—a subtle yellow trace at 25–35 Hz (~28–32 dB, less modulated), with the 10–20 Hz band mostly blue/quiet (<25 dB, no real structure). It's usable but "veiled," matching your prior runs where ridges were ~5–7 dB softer.

 

The difference is stark in 10–40 Hz: Omnitronic reveals more detail (e.g., that sub-20 Hz shoulder, likely ambient or distant propagation), confirming it's a true measurement mic upgrade. No artifacts—clean, even energy.

 

 

Update 11 juni 2026: 

Ik heb zojuist aan ChatGPT gevraagd om een opsomming te geven van de gebeurtenissen sinds 11 november 2025. Hieronder het resultaat.

 

ChatGPT:

 

Op basis van de updates op de N3-pagina en de vervolgpagina's (zoals LFN3.nl) heb ik een chronologische samenvatting gemaakt van de belangrijkste ontwikkelingen tussen 11 november 2025 en juni 2026. Ik heb me daarbij vooral gericht op nieuwe apparatuur, experimenten, locaties, samenwerkingen, onderzoeksideeën en belangrijke beslissingen.

 

Chronologisch overzicht N3-project

November 2025

9 november 2025

• Je maakte in Audacity experimentele audiotracks op basis van opnames uit windparken bij Rhede en Eemshaven.
• Eerste slaapexperimenten met kunstmatig afgespeeld windturbinegeluid tijdens de nacht.
• Doel: onderzoeken of gesimuleerd laagfrequent geluid samenvalt met veranderingen in slaaparchitectuur.

11 november 2025

• Installatie van Room EQ Wizard (REW) naast SpectrumLab.
• Begin van continue registratie van geluidsdruk gedurende de nacht.
• Voorbereidingen voor een later controle-experiment buiten Groningen.
• Reservering van een verblijf in Petite-Somme (Belgische Ardennen) voor eind maart 2026.

13 november 2025

• Officiële start van het systematische windmolen- en slaaponderzoek.

24 november 2025

Omnitronic MM-2 Meetmicrofoon in gebruik genomen.

30 november 2025

Geluidsmetingen vanaf Windpark Rhede tot aan Bunde, en daarna via Bad Nieuweschans weer terug. Bij Booneschans, tijdens een korte (laatste) geluidsmeting aldaar: auto vast in de berm. Naar huis gebracht door gestalttherapeut Jan Philip Wieringa. Volgende dag (1 december) auto met wat hulp weer op de straat gekregen.

1 december 2025

Vijf uur durend gesprek met Jan van Muijlwijk in het gemeentehuis van Veendam. Gelijktijdige Spectrumlab geluidsmeting met onze twee laptops en microfoons, om te zien of ze dezelfde signalen oppikten. Dat bleek het geval. Enkel onze (kleur)instellingen zijn anders.
Leuk gesprek, over onder andere burgerwetenschap en de democratisering van wetenschap.

14 december 2025

Vanaf de nacht van 13 op 14 december is de RODE NT-USB vervangen door de mini-DSP UMIK-1 meetmicrofoon. Vanaf dit punt wordt dus een Omnitronic meetmicrofoon gebruikt op één laptop, en een UMIK-1 microfoon op de andere laptop.

Deze dagen ook vriendin als tweede proefpersoon op bezoek in Bellingwolde: 111 minuten diepe slaap (volgens haar SleepCycle)!

 

November–december 2025

• Verdere ontwikkeling van:
  • het hanenexperiment;
  • citizen-science plannen;
  • poging tot samenwerking met academici (Prof. dr. Rolf Fronczek en prof. dr. Robbert Havekes);
  • correspondentie met geluidsdeskundige Frits van den Berg;
  • het concept van een toekomstige LFN Monitor-app;
  • gebruik van meerdere slaaptrackers en meetsoftware.
• Geluidsmetingen (13 en 15 december) en slaapexperiment in auto (17/18 december) nabij Balloërveld in Drenthe:
  https://www.hilding.nl/drenthe 

---

Januari 2026

Januari 2026

• Start van nieuwe onderzoeksfase.
• Verdere uitbreiding van het logboek.
• Overgang van verkennende experimenten naar langdurige systematische slaap- en geluidsmetingen.

Rond januari 2026

• Uitbreiding van de apparatuur:
  • Oura Ring;
  • iHealth;
• Begin van gelijktijdige vergelijking van meerdere slaapalgoritmen.
• Vanaf de nacht van 19/20 januari geluidsmetingen met twee UMIK-1 microfoons. 

---

Februari–maart 2026

Voorjaar 2026

• Opbouw van een uitgebreide meetopstelling:
  • twee UMIK-1 meetmicrofoons;
  • meerdere slaaptrackers;
  • langdurige REW-metingen.
• Nadruk verschuift naar correlaties tussen eN3 en gemeten geluidsdruk.

25–31 maart 2026

• Laatste meetweek in Bellingwolde vóór vertrek naar de Ardennen.
• Dagelijkse logging van:
  • slaapduur;
  • eN3;
  • windcondities;
  • geluidsdruk.
• Veel aandacht voor dutjes als herstelmechanisme.
• Analyse van stormnachten en sterke fluctuaties in geluidsdruk.

31 maart 2026

• Vertrek naar de Belgische Ardennen.
• Eerste grote controle-experiment buiten het Groningse onderzoeksgebied.

---

April 2026

1–6 april 2026: Eerste Ardennen-experiment

• Een volledige week slaaponderzoek in de Ardennen.
• Vergelijking tussen:
  • Bellingwolde (nabij windparken);
  • Ardennen (veel stillere omgeving).
• Onderzoeksvraag: verandert de hoeveelheid diepe slaap in een omgeving met veel minder windturbinegeluid?

April 2026

• Conclusie op de vervolgpagina:
  • het eerste Ardennen-experiment wordt als succesvol beschouwd;
  • plannen ontstaan voor een veel langer vervolgexperiment.

17 april 2026

• Start van een nieuwe onderzoeksfase (log #101).
• Vereenvoudiging van de registratie:
  • focus op Oura + REW;
  • minder nadruk op windgegevens;
  • minder afhankelijkheid van laptops en wifi.
• Opnieuw reserveren van de Mirador voor een langere onderzoeksperiode.
• Besluit om een tweede Ardennen-experiment van minimaal twaalf nachten uit te voeren.

---

Eind april – mei 2026

April–mei 2026

• Voortzetting van dagelijkse slaap- en geluidsmetingen in Bellingwolde.
• Analyse van:
  • slaaptekort;
  • herstel via dutjes;
  • fluctuaties in eN3;
  • relatie met geluidsdruk.

Experiment met dutjes

• Dutjes worden expliciet onderdeel van het onderzoek.
• Vaststelling dat dutjes vaak een uitzonderlijk hoog percentage diepe slaap bevatten.
• Ontwikkeling van het idee dat herstel van slaaptekort mogelijk sneller verloopt via strategische dutjes.

5 mei 2026 – Mander-experiment

• Overnachting in de auto bij Mander (Twente).
• Metingen in een gebied met relatief lage geluidsdruk.
• Vergelijking met Bellingwolde en de Ardennen.
• Eerste verkenning van Twente als mogelijke controlelocatie.

7–8 mei 2026

• Experiment zonder iPhone naast het bed.
• Gebruik van Night-Light-instellingen op computerschermen.
• Onderzoek naar invloed van licht en elektronica op diepe slaap.
• Op 8 mei wordt een nieuw persoonlijk record gehaald:
  • 95 minuten eN3 volgens Oura.

---

Mei–juni 2026

Voorjaar 2026

Belangrijke gesprekken en contacten die in deze periode regelmatig terugkomen:

• contactpogingen richting somnologen;
• interesse in polysomnografie (PSG);
• gesprekken rond mogelijke samenwerking met:
  • UMCG;
  • LUMC;
  • slaaponderzoekers;
• Voorbereiding van Ardennen-experiment 2.
• Mirador opnieuw geboekt.
• Opzet van een experiment van ongeveer vier weken.
• Eerste onderzoeksnacht gepland voor 28/29 juni 2026.

---

Belangrijkste mijlpalen in één oogopslag

1. 11 nov 2025: REW toegevoegd aan de onderzoeksopstelling.
2. 13 nov 2025: officiële start systematisch onderzoek.
3. Winter 2025/26: uitbreiding naar Oura, Fitbit, iHealth en UMIK-1.
4. Maart 2026: langdurige geluids- en slaaplogs in Bellingwolde.
5. 31 mrt – 6 apr 2026: eerste Ardennen-experiment.
6. 17 apr 2026: vereenvoudigde onderzoeksmethode en voorbereiding vervolg.
7. 5 mei 2026: Mander-experiment.
8. 8 mei 2026: record van 95 minuten eN3.
9. Juni 2026: voorbereiding van Ardennen-experiment 2.

Ik kan hier ook een veel uitgebreidere versie van maken in de vorm van een onderzoeksmemoir-tijdlijn, waarin ik niet alleen de gebeurtenissen maar ook de belangrijke inzichten, hypothesewijzigingen, aankopen, gesprekken met onderzoekers, het ontstaan van LFN3.nl en de ontwikkeling van het slaapheiligdom-concept opneem. Dat zou waarschijnlijk uitkomen op 3–5 pagina's.

 

*****

 

Op basis van de N3-pagina zou ik de periode van 21 september 2025 tot juni 2026 beschrijven als het verhaal van een burgerwetenschappelijk onderzoek dat zich geleidelijk ontwikkelde van een persoonlijke observatie tot een steeds ambitieuzer onderzoeksprogramma. Hieronder een memoir-achtige tijdlijn, gericht op de ontwikkeling van het onderzoek zelf. Alle informatie komt uit de publiek toegankelijke N3-documentatie.

De N3-zoektocht

Een onderzoeksmemoir

September 2025 – juni 2026

21 september 2025 — Het onverwachte begin

De aanleiding was niet een windpark, een rechtszaak of een wetenschappelijk artikel, maar een slaapapp.

Op 21 september 2025 installeerde ik Sleep Cycle om mijn nachtrust in kaart te brengen. De volgende ochtend zag ik voor het eerst hoeveel tijd ik volgens de app in diepe slaap (N3) had doorgebracht: 47 minuten.

Dat getal maakte indruk. Niet alleen omdat het laag leek, maar omdat het leidde tot een fundamentele vraag: waarom slaap ik zo weinig diep? Die vraag zou uiteindelijk uitgroeien tot een onderzoeksproject dat bijna een jaar later nog steeds voortduurde.

---

Eind september 2025 — De ontdekking van N3

De eerste weken stonden in het teken van literatuuronderzoek.

Ik verdiepte mij in:

• N3 (slow-wave sleep);
• het glymfatisch systeem;
• polysomnografie (PSG);
• slaapfases;
• de rol van diepe slaap bij herstel en hersengezondheid.

Tegelijkertijd begon ik iedere nacht slaapdata te verzamelen met Sleep Cycle en later ook Fitbit. Wat aanvankelijk een persoonlijke zoektocht naar betere slaap was, begon langzaam kenmerken van een onderzoeksproject te krijgen.

---

September–oktober 2025 — De eerste hypothese

Tijdens geluidsmetingen binnenshuis viel iets op.

De gemeten waarden leken vaak rond twee niveaus te clusteren:

• ongeveer 27 dB;
• ongeveer 43 dB.

Dat leidde tot een eerste werkhypothese:

Zou een deel van de verschillen in diepe slaap samenhangen met verschillen in laagfrequent omgevingsgeluid?

Het was nog geen conclusie, slechts een vermoeden. Maar vanaf dat moment werden slaapmetingen steeds vaker gecombineerd met geluidsmetingen.

---

Oktober 2025 — De zoektocht naar stille plekken

Om de hypothese te toetsen ontstond het idee van controlelocaties.

Nachten in Borger en Bronneger leverden opvallende slaapgrafieken op. Voor het eerst werden locaties actief met elkaar vergeleken.

Het onderzoek verschoof daarmee van:

"Hoe slaap ik?"

naar:

"Hoe slaap ik op verschillende plaatsen?"

---

Oktober 2025 — Het project krijgt vorm

In deze periode groeide de N3-pagina uit tot een onderzoeksdossier.

Nieuwe onderdelen verschenen:

• overzicht van literatuur;
• onderzoeksvragen;
• meetmethoden;
• oproepen aan deelnemers;
• ideeën voor vervolgonderzoek.

Ook ontstonden plannen voor:

• samenwerking met academici;
• PSG-metingen;
• een toekomstige burgerwetenschappelijke app (LFN Monitor);
• experimenten met dieren om nocebo-effecten uit te sluiten.

---

Najaar 2025 — Een tweede proefpersoon

Een belangrijke ontwikkeling was dat niet alleen mijn eigen slaap werd gevolgd.

Ook mijn vriendin BMB gebruikte dezelfde slaapsoftware, waardoor voorzichtige vergelijkingen tussen verschillende locaties mogelijk werden.

Dit versterkte het idee dat locatiegebonden factoren wellicht een rol speelden en motiveerde verdere studie.

---

Oktober–november 2025 — SpectrumLab

Een volgende stap was het meten van frequenties in plaats van uitsluitend decibellen.

Daarvoor werd SpectrumLab toegevoegd aan de onderzoeksopstelling.

Het onderzoek verschoof van eenvoudige geluidsmetingen naar:

• spectrumanalyse;
• frequentiepatronen;
• langdurige nachtregistraties.

Voor het eerst werd geprobeerd slaapgrafieken direct naast frequentiespectra te leggen.

---

9 november 2025 — Het audiotrack-experiment

Op basis van eigen opnames uit de omgeving van Rhede en Eemshaven werden geluidsbestanden gemaakt in Audacity.

Deze opnames werden verwerkt tot lange audiotracks die tijdens de slaap konden worden afgespeeld.

Het doel was niet om slaaptekort te veroorzaken, maar om te onderzoeken of bepaalde geluidssegmenten samenvielen met veranderingen in de slaaparchitectuur.

Dit was een van de eerste pogingen om een gecontroleerde experimentele component aan het onderzoek toe te voegen.

---

11 november 2025 — REW wordt toegevoegd

Een belangrijke technische mijlpaal.

Naast SpectrumLab werd nu ook Room EQ Wizard (REW) ingezet.

Daardoor werd het mogelijk:

• 24 uur per dag geluidsdruk te registreren;
• pieken in het geluidsniveau terug te zoeken;
• die pieken te vergelijken met momenten van ontwaken of onderbreking van diepe slaap.

Voor het eerst ontstond een systeem waarbij slaapdata en geluidsdata systematisch naast elkaar gelegd konden worden.

---

13 november 2025 — Officiële start van het systematische onderzoek

Deze datum werd expliciet benoemd als het begin van het systematische windmolen- en slaaponderzoek.

Vanaf dat moment veranderde het karakter van het project.

Het ging niet langer om incidentele observaties, maar om een langdurige en gestructureerde dataverzameling.

---

November–december 2025 — Professionalisering

In deze periode ontstonden verschillende nieuwe onderzoekslijnen:

• deelnemers werven;
• academische samenwerking zoeken;
• PSG-apparatuur verkennen;
• hanenexperiment uitwerken;
• internationale literatuur verzamelen;
• juridische en maatschappelijke implicaties onderzoeken.

Tegelijkertijd werden plannen gemaakt voor een grote controlemeting buiten het onderzoeksgebied.

---

December 2025 — De Ardennen komen in beeld

Er werd een huisje gereserveerd in de Belgische Ardennen.

Het idee was eenvoudig:

Als een stille controlelocatie bestaat, dan zou die mogelijk een andere slaaparchitectuur laten zien dan de situatie in Noordoost-Groningen.

Voor het eerst werd een meerdaags locatie-experiment gepland.

---

Januari 2026 — Van verkenning naar lange termijn

De onderzoekslogs werden voortgezet in afzonderlijke vervolgpagina's.

De focus verschoof naar:

• langdurige monitoring;
• consistente protocollen;
• vergelijking van meerdere meetinstrumenten.

De onderzoeksvraag bleef dezelfde, maar de hoeveelheid data groeide snel.

---

Winter 2025–2026 — Uitbreiding van de apparatuur

Gaandeweg ontstond een uitgebreide meetopstelling bestaande uit onder meer:

• Oura Ring;
• Fitbit;
• Sleep Cycle;
• REW;
• SpectrumLab;
• UMIK-1 meetmicrofoons.

Daardoor konden meerdere onafhankelijke schattingen van slaap en omgevingsgeluid naast elkaar worden gelegd.

---

Maart 2026 — De aanloop naar het controle-experiment

In de laatste weken vóór vertrek werden vrijwel dagelijks:

• slaapmetingen;
• geluidsmetingen;
• observaties;
• logboeknotities

verzameld.

De centrale vraag werd steeds duidelijker:

Wat gebeurt er met mijn slaap wanneer ik gedurende meerdere nachten verblijf op een plek zonder nabijgelegen windparken?

---

31 maart – 6 april 2026 — Het eerste Ardennen-experiment

Dit was een van de belangrijkste momenten van het project.

Gedurende een week werd de slaap geregistreerd op een locatie die was gekozen vanwege haar rust en afstand tot de onderzochte windparken.

Het experiment markeerde een overgang van theoretiseren naar daadwerkelijk vergelijken van leefomgevingen.

---

April 2026 — Nieuwe richting

Na terugkeer ontstond de overtuiging dat langere locatie-experimenten nodig waren.

Het onderzoek werd vereenvoudigd:

• minder nadruk op randvariabelen;
• meer focus op slaapkwaliteit;
• meer focus op locatievergelijkingen.

Ook werd besloten opnieuw gebruik te maken van de Mirador-locatie voor een veel langere onderzoeksperiode.

---

Mei 2026 — Nieuwe controlelocaties

Naast de Ardennen werd ook geëxperimenteerd met andere rustige gebieden.

Onder meer Mander in Twente werd bezocht als aanvullende controlelocatie.

Het project kreeg daarmee steeds meer het karakter van een vergelijkende studie tussen verschillende leefomgevingen.

---

Mei–juni 2026 — Van onderzoek naar visie

In deze fase ontstonden ideeën die verder gingen dan het oorspronkelijke onderzoek:

• een burgerwetenschappelijk meetnetwerk;
• grootschalige participatie van proefpersonen;
• samenwerking met onderzoekers;
• een permanente slaaponderzoekslocatie;
• een toekomstig slaapheiligdom of slaaplaboratorium.

Het project begon daarmee niet alleen antwoorden te zoeken, maar ook infrastructuur te bedenken voor vervolgonderzoek.

---

Juni 2026 — Voorbereiding van Ardennen-experiment 2

De eerste Ardennenfase leidde tot plannen voor een veel langere vervolgstudie.

De tweede expeditie werd voorbereid:

• langere verblijfsduur;
• verder geoptimaliseerde meetapparatuur;
• voortzetting van de slaapregistraties;
• schrijven en documenteren van de bevindingen.

Waar het project op 21 september 2025 begon met één onverwacht getal in een slaapapp, stond er in juni 2026 een uitgebreid burgerwetenschappelijk onderzoeksprogramma met honderden nachten aan slaapdata, meerdere controlelocaties, gespecialiseerde meetapparatuur, contacten met onderzoekers en plannen voor een volgende onderzoeksfase.

 

*****

 

Deze versie is nog vrij feitelijk. Voor een memoir zou ik daarnaast ook de intellectuele ontwikkeling kunnen uitwerken: hoe de centrale hypothese meerdere keren veranderde (van dB → frequenties → amplitude → locatievergelijkingen → herstel van diepe slaap), welke gesprekken bepalend waren, en hoe het idee van een slaapheiligdom en permanente onderzoeksbasis in de Ardennen geleidelijk ontstond.

 

*****

 

GELUIDSMETINGEN

 

Mijn verzoek aan ChatGPT: "De geluidsmetingen in Groningen, Drenthe en andere provincies zijn eigenlijk een verhaal apart, en op de website worden ze ook besproken op een aparte pagina. Dit is die pagina: https://www.hilding.nl/groningen

Kun je ook van deze pagina een chronologische samenvatting maken? Dit hoeft niet in memoirvorm.

 

ChatGPT:

 

Ja. De pagina Groningen vormt eigenlijk een afzonderlijke onderzoekslijn binnen het bredere N3-project: niet zozeer slaapmetingen, maar de ontdekking, interpretatie en kartering van nachtelijk laagfrequent geluid (LFN) in Groningen, Drenthe en later andere provincies. Hieronder een chronologische samenvatting van de belangrijkste ontwikkelingen.

Chronologische samenvatting: Geluidsmetingen in Groningen, Drenthe en andere provincies

28 september 2025 – Eerste geluidsmeting

• Eerste nachtelijke meting met de NIOSH SLM-app.
• Tijdens metingen binnenshuis valt op dat de geluidsniveaus vaak niet geleidelijk variëren, maar lijken te schakelen tussen twee toestanden.
• Dit vormt het begin van een systematische zoektocht naar de herkomst van het gemeten geluid.

---

Eind september – begin oktober 2025

Ontdekking van de "27 dB ↔ 43 dB switch"

• Metingen in Bellingwolde, Westerwolde en andere locaties laten herhaaldelijk twee dominante niveaus zien:
  • ongeveer 27 dB;
  • ongeveer 43–44 dB.
• De tussenliggende waarden lijken relatief weinig voor te komen.
• Aanvankelijk is er geen duidelijke verklaring voor waarom deze hogere toestand op zoveel locaties wordt gemeten.

---

Begin oktober 2025

Metingen buiten de woonplaats

• Geluidsmetingen worden uitgebreid naar meerdere locaties in Groningen en Drenthe.
• De hogere meetwaarden blijken niet beperkt tot één straat, dorp of woning.
• Hierdoor verschuift de aandacht van lokale bronnen naar mogelijke regionale bronnen.

---

Oktober 2025

Eerste hypothese: windparken als bron

• De werkhypothese ontstaat dat de hogere meettoestand samenhangt met laagfrequent geluid afkomstig van windparken.
• Daarbij wordt gespeculeerd dat meerdere turbines gezamenlijk een groot gebied kunnen beïnvloeden.
• Windrichting, windsnelheid en atmosferische omstandigheden worden belangrijke variabelen in de analyse.

---

Medio oktober 2025

Koppeling met slaapgegevens

• De geluidsmetingen worden naast Sleep Cycle- en Fitbit-gegevens gelegd.
• Nachten met hogere geluidswaarden lijken vaker samen te vallen met kortere of gefragmenteerde diepe slaap.
• Dit leidt tot de centrale hypothese van de N3-pagina: mogelijk verband tussen LFN en verstoring van diepe slaap.

---

18 oktober 2025

Eerste externe evaluaties door AI-systemen

• ChatGPT, Claude en Grok worden gevraagd de logica van de hypothese te analyseren.
• Daaruit ontstaat een meer gestructureerde formulering:
  1. Geluidsmetingen.
  2. Correlatie met slaap.
  3. Hypothese over windturbines.
  4. Mogelijke fysiologische mechanismen.
  5. Noodzaak van vervolgonderzoek.
• Dit helpt om het project scherper te formuleren richting onderzoekers en geïnteresseerden.

---

21 oktober 2025

Herziening van de meetmethode

• Besef dat vrijwel alle eerdere metingen zijn gedaan met A-weging.
• De beperkingen daarvan voor laagfrequent geluid worden onderkend.
• Er ontstaat belangstelling voor Z-weging en spectrumanalyse als betere methoden voor LFN-onderzoek.

---

24 oktober 2025

Eerste SpectrumLab-opname van Windpark Rhede

• Eerste "spectrale foto" van een windpark wordt gemaakt.
• SpectrumLab wordt toegevoegd aan het onderzoek.
• Het project verschuift van eenvoudige decibelmetingen naar frequentieanalyse.

---

24–26 oktober 2025

Vergelijking van verschillende turbinetypen

• Onderzoek naar verschillen tussen:
  • oudere Enercon E-66 turbines;
  • nieuwere Vestas V-90 turbines.
• Eerste conclusie:
  • oudere turbines lijken meer laagfrequent geluid te produceren dan de nieuwere modellen.
• Deze observatie ontstaat uit metingen vlak bij Windpark Rhede.

---

Eind oktober 2025

Metingen direct bij Windpark Rhede

• Geluidsmetingen worden uitgevoerd op enkele meters afstand van turbines.
• Gebruik van:
  • SpectrumLab;
  • RODE NT-USB microfoon;
  • laptop voor spectrumanalyse.
• Hierdoor ontstaat voor het eerst een directe vergelijking tussen:
  • geluidsprofielen nabij turbines;
  • geluidsprofielen in woongebieden.

---

Oktober–november 2025

Uitbreiding naar meerdere provincies

• Metingen worden verricht in:
  • Groningen;
  • Drenthe;
  • andere delen van Nederland.
• De centrale vraag verschuift van:

"Is er geluid?"

naar:

"Hoe ver reikt het geluid en onder welke omstandigheden?"

---

November 2025

Oproep tot citizen science

• Oproep aan inwoners om zelf nachtelijke geluidsmetingen te doen.
• Gebruik van:
  • NIOSH SLM;
  • SpectrumLab;
  • externe microfoons.
• Doel:
  • geografische uitbreiding van de dataset;
  • controle van waarnemingen op verschillende locaties.

---

9 november 2025

Audiotrack-experiment

• Geluidsopnamen uit:

  • Windpark Rhede;
  • Windpark Eemshaven;

  worden bewerkt in Audacity.

• Frequenties boven 75 Hz worden verwijderd.
• Lange audiotracks worden samengesteld voor gecontroleerde blootstelling tijdens slaap.
• Dit vormt de eerste poging om turbinegeluid experimenteel te reproduceren.

---

November 2025

Nieuwe onderzoeksvragen

Op de pagina verschijnen meerdere vervolgvragen:

• Welke windparken dragen het meest bij aan het gemeten geluid?
• Welke rol speelt rotatiesnelheid?
• Hoe ver kan LFN zich verplaatsen?
• Hoe betrouwbaar zijn smartphone-metingen?
• Welke invloed hebben verschillende turbineontwerpen?

---

November–december 2025

Uitwerking van propagatiemodellen

• Met behulp van Grok worden berekeningen gemaakt over:
  • afstandsverzwakking;
  • cilindrische verspreiding;
  • mogelijke effecten van grote aantallen turbines;
  • meteorologische omstandigheden.
• De aandacht verschuift steeds meer naar de vraag of LFN zich onder bepaalde omstandigheden tientallen kilometers kan voortplanten.

---

December 2025

Voorbereiding van veldexperimenten

• Er ontstaan plannen voor:
  • metingen in Drenthe;
  • vergelijking van gebieden met veel en weinig LFN;
  • toekomstige controlelocaties buiten Groningen.
• Daarmee ontstaat de brug naar het latere Ardennen-onderzoek.

---

Samengevat: de grote lijn

De Groningen-pagina beschrijft eigenlijk vier opeenvolgende fasen:

 

De pagina eindigt daarmee op het punt waar de vraag verschuift van "wat meet ik?" naar "hoe kan ik deze hypothese onder gecontroleerde omstandigheden toetsen?" — precies de overgang naar de systematische slaapexperimenten die later op de N3-pagina en de Ardennen-pagina's centraal komen te staan.

 

*****

 

Opnieuw ChatGPT:

Wat me opvalt aan de N3-pagina is dat er eigenlijk twee verhalen door elkaar lopen.

Het eerste verhaal is het wetenschappelijke verhaal: slaapdata, geluidsmetingen, hypothesen, experimenten en literatuur.

Het tweede verhaal is bijna een avonturenverhaal, waarin de hoofdpersoon telkens een aanwijzing volgt, waarna onverwacht een nieuwe deur opengaat. Als je de pagina vanuit die tweede invalshoek leest, zie je opvallend veel gebeurtenissen die jijzelf als toeval, synchroniciteit of "het onderzoek dat zichzelf lijkt voort te stuwen" hebt beschreven. Uiteraard zonder daarmee een bovennatuurlijke verklaring te suggereren; het gaat om hoe de gebeurtenissen werden beleefd en hoe ze het project beïnvloedden.

1. De hele zoektocht begon met een slaapapp

Misschien wel de grootste synchroniciteit van allemaal.

Je installeerde Sleep Cycle niet om windturbines te onderzoeken. Je wilde simpelweg weten hoe je sliep.

De ontdekking van de lage N3-waardes leidde naar:

• diepe slaap;
• het glymfatisch systeem;
• slaapfasen;
• vervolgens naar geluid;
• vervolgens naar laagfrequent geluid;
• vervolgens naar windparken;
• vervolgens naar veldonderzoek;
• vervolgens naar de Ardennen.

Terugkijkend lijkt het alsof één simpele app een kettingreactie veroorzaakte die uiteindelijk leidde tot honderden nachten onderzoek.

---

2. De mysterieuze 27 dB ↔ 43 dB "schakelaar"

Een van de meest terugkerende motieven.

Steeds opnieuw leek de omgeving niet geleidelijk luider of stiller te worden, maar tussen twee toestanden te schakelen:

• ongeveer 27 dB;
• ongeveer 43–44 dB.

Dat patroon bleef terugkomen op verschillende locaties.

Juist omdat het zo onverwacht en zo consequent leek op te duiken, kreeg het bijna iets van een detectiveverhaal:

Waarom steeds diezelfde twee getallen?

De hele windpark-hypothese kwam uiteindelijk voort uit die merkwaardige observatie.

---

3. De reis naar Rhede

Veel onderzoekers beginnen met een theorie en zoeken daarna data.

Hier gebeurde bijna het omgekeerde.

Eerst waren er vreemde patronen in de data.

Pas daarna ontstond het idee:

Misschien moet ik eens naar een windpark toe.

De expedities naar Rhede hebben daardoor iets van het klassieke moment waarop de held besluit de veilige wereld te verlaten en op onderzoek uit te gaan.

Je ging letterlijk naar de bron van het vermoedelijke geluid. Daar ontstonden vervolgens weer nieuwe ideeën, opnames, spectrogrammen en uiteindelijk het audiotrack-experiment.

---

4. Het audiotrack-experiment dat onverwacht werkte

Een van de vermakelijkste hoofdstukken.

Je neemt geluid op bij windparken.

Je bewerkt het in Audacity.

Je verwijdert frequenties.

Je maakt een bizarre soundtrack van uren stilte afgewisseld met Rhede en Eemshaven.

Vervolgens ga je er daadwerkelijk op slapen.

Dat klinkt bijna als iets uit een onafhankelijke sciencefictionfilm, maar het werd een echt experiment.

Nog grappiger is dat het experiment niet eindigde in een rampzalige slapeloze nacht, maar juist bruikbare gegevens opleverde.

---

5. De haan Chad

Als ik één mascotte van het project zou moeten aanwijzen, dan is het Chad.

Je beschrijft hoe Chad soms midden in de nacht begon te kraaien, lang voor zonsopkomst.

Veel mensen zouden zoiets als een grappige anekdote beschouwen.

Bij jou leidde het tot:

"Misschien kunnen hanen een nocebo-vrije proefgroep vormen."

Dat is een prachtige sprong van observatie naar hypothese.

Een kraaiende haan werd zo de inspiratie voor een mogelijk wetenschappelijk experiment.

---

6. Elke nieuwe vraag leverde nieuwe apparatuur op

Er zit iets komisch in de manier waarop het project steeds uitbreidde.

Een typische keten op de pagina is:

• slaapapp;
• Fitbit;
• microfoon;
• SpectrumLab;
• REW;
• UMIK-1;
• Oura Ring;
• nieuwe microfoon;
• nog meer software.

Bijna elke keer dat een vraag werd opgelost, ontstond er een nieuwe vraag waarvoor weer een nieuw hulpmiddel nodig leek.

Het onderzoek lijkt zichzelf voortdurend te "levelen", alsof een computerspel steeds nieuwe gereedschappen ontgrendelt.

---

7. De ontdekking van de Ardennen

In heldenreistermen voelt dit bijna als het vinden van een verborgen heiligdom.

Je begon niet met het idee om wekenlang in de Ardennen te gaan meten.

Gaandeweg ontstond echter steeds vaker de behoefte aan een controlelocatie.

Toen verscheen het idee van een stille plek ver weg van de onderzochte windparken.

Uiteindelijk groeide dat uit tot:

• de Mirador;
• het eerste Ardennen-experiment;
• plannen voor een veel langer vervolgexperiment;
• het concept van een toekomstig slaapheiligdom.

Wat begon als "ik heb een controlelocatie nodig" veranderde in een centrale pijler van het project.

---

8. AI als onverwachte reisgenoot

Normaal gesproken zijn onderzoeksdagboeken gevuld met gesprekken met professoren.

Op de N3-pagina verschijnen regelmatig gesprekken met ChatGPT, Claude en Grok.

De AI-systemen fungeren bijna als de archetypische "wijze raadgevers" uit een heldenverhaal.

Soms bekritiseren ze de hypothese.

Soms helpen ze nieuwe experimenten bedenken.

Soms wijzen ze op fouten.

Soms versterken ze juist een idee.

Dat geeft het project een eigenaardig modern karakter: een burgerwetenschapper die voortdurend overleg voert met drie digitale sparringpartners.

---

9. De onverwachte verschuiving van slaap naar mensenrechten

Misschien wel de grootste narratieve verrassing.

Het project begon met:

"Waarom haal ik zo weinig diepe slaap?"

En eindigde enkele maanden later bij:

• mensenrechten;
• kinderrechten;
• dierenwelzijn;
• beleid;
• burgerwetenschap;
• nationale meetnetwerken;
• een toekomstige LFN Monitor.

Dat is een opmerkelijke uitbreiding van schaal.

De hoofdpersoon probeert een persoonlijk slaapprobleem te begrijpen en belandt uiteindelijk bij maatschappelijke vraagstukken.

---

10. De terugkerende ervaring van "alsof het onderzoek zichzelf schrijft"

Wat misschien het sterkst naar voren komt uit de N3-pagina is niet één specifieke synchroniciteit, maar een patroon.

Regelmatig lijkt de volgende stap voort te komen uit een toevallige gebeurtenis:

• een slaapapp;
• een vreemde meting;
• een nacht met uitzonderlijk weinig N3;
• een bezoek aan Rhede;
• Chad die midden in de nacht kraaide;
• een idee voor een hanenexperiment;
• de ontdekking van een stille locatie;
• een nieuw meetinstrument;
• een gesprek met een arts;
• een AI-gesprek dat een nieuwe hypothese oplevert.

Achteraf ontstaat daardoor een verhaal waarin het onderzoek niet volledig vooraf gepland lijkt, maar zich organisch ontvouwt.

Dat is waarschijnlijk waarom de pagina soms leest als een wetenschappelijk logboek en soms als een heldenreis: de hoofdlijn is niet "ik voer plan A uit", maar "ik volg aanwijzingen, en iedere aanwijzing leidt naar de volgende".

Als ik één zin zou moeten kiezen die de sfeer van de N3-pagina samenvat, dan zou het deze zijn:

Een zoektocht die begon met de vraag waarom één persoon weinig diepe slaap kreeg, en die vervolgens via kraaiende hanen, Duitse windparken, slaapapps, AI-gesprekken, geluidsmetingen, citizen science en de Ardennen steeds nieuwe onverwachte zijpaden opende, alsof het onderzoek zelf voortdurend aanwijzingen bleef geven voor de volgende stap.

 

 

Suggesties van Claude